Wist je dat we vandaag, op 21 februari, Moedertaaldag vieren? Het is een dag om talen en culturen te vieren, en het is rond dit thema dat FMDO*-stagiaire Aerin in gesprek ging met Benjamin Caro van de Antwerpse FMDO-vereniging Feijoo Caro**. Hij komt uit Zuid-Amerika, schrijft boeken en leest graag. Zijn eigen taal is voor hem heel belangrijk. “Mijn moedertaal werkt via symbolen, niet via woorden. Het is de taal van de aarde.”
Benjamin is afkomstig uit Chili, Latijns-Amerika. Zijn vader komt uit Cuba, Centraal-Amerika, en zijn moeder uit Duitsland. Ze leerden elkaar in Chili kennen. “Als iemand me vraagt of ik uit Chili kom, zeg ik ja. Als iemand vraagt of ik Chileens bén, weet ik niet wat te antwoorden. Ik kom nergens vandaan, en ik kom overal vandaan.”
Het Mapudungun is de Mapuche-taal, een zeer belangrijke taal op cultureel- en gemeenschapsniveau. De Mapuche zijn de grootste inheemse bevolkingsgroep in Chili en Argentinië, met meer dan een miljoen mensen. Mapuche betekent letterlijk mensen van de aarde.
Voor Benjamin is het moeilijk om te zeggen wat zijn moedertaal is, maar Spaans komt er het dichtste bij in de buurt. “Ik spreek enkel het Mapudungun in bepaalde contexten, wanneer ik me op het grondgebied bevind en met mensen uit de gemeenschap spreek. Het Mapudungun werkt via symbolen, niet via woorden. Het concept van taal is verbinding met de aarde. Het concept van moedertaal is een beetje raar voor de Mapuche, want eigenlijk bestaat het niet. De moeder is de aarde. Pas toen de kolonisatie (mensen die naar een ander gebied gaan om daar te wonen, vaak in opdracht van of met steun van een ander land) kwam, kwamen er woorden.”
“Lezen in mijn moedertaal is een manier om mijn thuisland mee naar hier te brengen.”
Sinds kinds af aan heeft Benjamin veel fantasie. Op een bepaald punt begon hij verhalen te vertellen. Hij schreef niet, hij vertelde. Toen hij actiever begon te lezen, las hij universele literatuur en filosofie. “In Mapuche bestaat er eigenlijk geen literatuur. Romans en fictie lees ik in het Spaans. Omdat het mijn moedertaal is, zitten mijn emoties er het sterkst in. Fictie zit vol emotie en warmte, en ligt daarom dichterbij de moedertaal,” vertelt hij.
“Wanneer ik lees, voelt het aan alsof ik naar een film kijk. Het is daarnaast een manier om mijn thuisland mee naar hier te brengen, het een plaats te geven.”
“Het gaat om dezelfde emoties die ook in andere talen te voelen zijn.”
Benjamin schrijft boeken. Zijn derde boek is een roman over migratie van mensen van Zuid-Amerika naar Duitsland en omgekeerd. Het werd reeds gepubliceerd in het Spaans. “Voor Karel de Grote Hogeschool Antwerpen vertaal ik mijn boeken naar het Nederlands. Het volgende boek gaat over poëzie en filosofie, over alles, eigenlijk: liefde, migratie en politiek.”
Poëzie is een andere passie van Benjamin. “Wanneer ik poëzie schrijf in het Spaans, is dit anders dan wanneer ik dit schrijf in het Nederlands. Soms gaat er iets verloren, soms blijft er iets behouden, soms win ik er iets mee. Het gaat om dezelfde emoties die ook in andere talen te voelen zijn.”
“Mijn connectie met literatuur gaat via spirituele, inheemse traditie.”
Benjamins verhaal herinnerde me aan een passage uit het boek ‘Een vlecht van heilig gras’ van Robin Wall Kimmerer. Hierin ontdekte ik dat inheemse volkeren rond Lake Michigan pecan de naam pigan gaven, omdat pigan de benaming voor alle noten was. Toen de kolonisten arriveerden, werd het gebied van hen, en werd pigan pecan.
Er zijn positieve én negatieve aspecten van kolonisatie, gelooft Benjamin. “Sommige aspecten zijn gevaarlijk, wanneer het om de bedreiging van onze taal gaat, zeker in Peru of Bolivia.” Wanneer inheemse mensen over liefde spreken, gaat het over de ziel, de geest. Die associatie is er niet meer sinds de kolonisatie, nu is het eerder fysiek. Auteurs zoals Gabriel García Márquez en Isabel Allende combineren beide aspecten: het fysieke én het spirituele.”
“Andere mensen hebben andere ideeën, en wanneer je samen leest kan je die ideeën samen leggen.”
Geïnspireerd door Benjamins passie voor vertellen, vraag ik hem naar het belang van samen lezen. FMDO heeft het project Boek & Babbels***, dat in het teken staat van samen lezen. “Samen lezen is een moment van verbindingen tussen ideeën, manieren om naar de wereld te kijken en met de wereld om te gaan. Andere mensen hebben andere ideeën, en wanneer je samen leest kan je die samen leggen. Je krijgt er meer empathie door.”
Over het belang van lezen opzich, vertelt Benjamin dat het belangrijk is je tijd te nemen om over boeken na te denken. “Veel mensen krijgen vandaag de dag informatie binnen via sociale media, zonder te weten wat wel of niet waar is. Soms verliezen literatuur en filosofie hun invloed, terwijl zij het krachtigst zijn. Communicatie met andere mensen maakt alle verschil, en dat brengt mensen dichter bij elkaar.”
“Er zijn auteurs met een bijzondere manier van verwoorden, die tot de gevoelswereld van mensen spreken.”
“Het is duidelijk dat Benjamin zijn boekenkast vanbuiten kent, en ik ben benieuwd naar zijn aanbevelingen. “Jorge Luis Borges is een Argentijnse schrijver. Zijn boek ‘Aleph’ is keigoed. Het is een samenkomst van verschillende verhalen en mythologieën, op een nieuwe manier verteld. Paulo Coelho is ook goed. ‘Het huis met de geesten’ van Isabel Allende,” voegt hij toe.
“‘De kleine prins’ is uniek, en ideaal voor beginnende lezers. De filosofoof Plato schreef ‘Het symposium’ ofwel ‘Het banket’, waarin hij verschillende filosofen aan het woord laat over wat liefde betekent.”
Er zijn mensen die vertaalde literatuur lezen, en het zodanig mooi vinden dat ze de boeken liefst in hun originele taal zouden lezen. Benjamin deelt die ervaring. “Mijn échte achtergrond begint met Dostojevski, Tolstoj en Makarenko. Alledrie hebben ze een bijzondere manier van verwoorden, en spreken ze tot de gevoelswereld van mensen.”
Benjamin moedigt iedereen aan te lezen. “Lezen is een vorm van vrijheid,” besluit hij.
*FMDO vzw (Federatie Mondiale en Democratische Organisaties) verbindt en versterkt mensen in deze diverse samenleving en doet dat met sociaal-culturele verenigingen van mensen met een migratieachtergrond en gedreven vrijwilligers die het hart van FMDO vormen. www.fmdo.be.
**Feijoo Caro is een vereniging die mensen wil inspireren en samenbrengen rond (Latijns-Amerikaanse) literatuur. Ze wil de literaire sector in Antwerpen diverser maken. Meer informatie via e-mail feijoocaroartculture@gmail.com of op hun Facebookpagina.
***Boek & Babbels is een project van FMDO waar buddy’s hun leesplezier met nieuwkomers delen. Dat doen ze door op een interactieve manier (voor) te lezen, zowel in duo als in groep. Alle info vind je hier.
Tekst en foto door FMDO-stagiaire Aerin Thijs