Het einde van het schooljaar komt eraan. Makemin Fofana (41) komt uit Ivoorkust en is Onderwijsambassadeur* bij FMDO**. Daarnaast zit ze in de raad van de school van haar kinderen. FMDO-stagiaire Aerin ging met haar in gesprek over de uitdagingen en kansen in het onderwijs, in het bijzonder voor mensen met een migratieachtergrond.
Makemin is Onderwijsambassadeur sinds het begin van het project, in 2021. Hiervoor deed ze stage bij FMDO, specifiek voor het project Team Up***. Vervolgens ging ze aan de slag als projectmedewerker bij Compagnons in Brugge, en werd ze Onderwijsambassadeur in Brugge en Roeselare. Vandaag leidt ze iets minder sessies, omdat ze maatschappelijk werk studeert. Na haar afstuderen, wil ze graag als brugfiguur (neutrale vertrouwenspersoon die de kloof dicht tussen kwetsbare gezinnen, scholen en welzijnsorganisaties) werken.
Makemin is mama van vier kinderen. Haar oudste is bijna veertien. Haar tweede is elf. Haar derde is zeven, en haar jongste is bijna drie. Het zijn twee jongens en twee meisjes. Het onderwijs in België is niet eenvoudig, zelfs niet voor Belgen. Makemin en haar gezin maakten veel uitdagingen mee, maar vandaag staan ze sterk.
In haar thuisland studeerde Makemin aan de universiteit. Ze geeft aan dat veel mensen de focus leggen op anderstaligheid, maar niet verder kijken. “Ook al zijn we anderstalig, zijn we mensen, mannen of vrouwen, die intelligent zijn, en talenten hebben.” zegt Makemin.
Het is bij FMDO dat er deuren opengingen, deuren die haar toelieten te integreren, betekenis te brengen, en zelf haar plaats te vinden. Ze ontmoette mensen die in haar talenten geloofden en haar aanmoedigden. “Toen FMDO al in me geloofde, geloofde ik het zelf niet. Nu geloof ik het wél.”
“Verschillende werelden die naast elkaar leven, komen dichterbij elkaar.”
Makemin volgde een opleiding tot Onderwijsambassadeur. Ze leerde het onderwijssysteem in België kennen, om die informatie door te geven aan ouders, in haar moedertaal en in het Frans. Makemin spreekt Malinke, een taal uit de Mande-familie uit Noord-Ivoorkust.
Tot nu toe gaf ze nog geen sessie in het Malinke, omdat weinig mensen die taal spreken. Meestal geeft ze sessies in het Frans. Onlangs gaf ze bijvoorbeeld een Franstalige sessie in een asielcentrum.
De sessies van het project Onderwijsambassadeurs zijn een combinatie van een spel, losse vragen en uitwisseling over eigen ervaringen. Makemin krijgt regelmatig vragen van deelnemers. Hoe ervaarde ze haar integratie? Hoe verliep de zoektocht naar een school voor haar kinderen? Met welke drempels kreeg ze te maken? Hoe ging ze daarmee om?
Makemin merkte al snel dat er bepaalde kloven bestaan tussen de school, leerkrachten en zorgcoördinatoren enerzijds, en nieuwkomers en brugfiguren anderzijds. “Tijdens de sessies ontdekte ik dat die twee werelden naast elkaar leefden, maar tóch dichterbij elkaar kwamen,” vertelt ze. “Mensen leerden elkaar beter kennen en kregen meer begrip voor elkaar.”
“Het is een grote stap, van elkaar niet kennen, naar elkaar kennen en kansen krijgen.”
Makemin verhuisde van Ivoorkust naar Nederland, en daarna naar België. Toen ze naar België kwam, kwam ze met twee jonge kinderen. Haar tweede zoon was nog een baby, en voor haar oudste moest ze een school zoeken. Bij het OCMW kreeg ze te horen dat er een wachtlijst was, maar Makemin trok haar plan.
“Gelukkig sprak ik de taal al een beetje,” zegt Makemin. “Voor zij die de taal nog niet spreken, is het veel moeilijker.” Ze ging langs bij scholen, sprak met leerkrachten, en maakte toen haar keuze. Ondertussen verhuisde ze met haar gezin naar een andere stad, van Heule naar Wevelgem.
“Toen ik de taal nog niet sprak, kon ik mezelf niet uiten. Ik kon ook niet goed naar informatie vragen, omdat het voor de school niet altijd duidelijk was wat ik wilde weten. Dit was een drempel.”
Makemin botste op vooroordelen waar veel nieuwkomers mee te maken krijgen. Sommige mensen denken dat je niet naar school bent geweest als je de taal niet spreekt. “In plaats van meer en dieper kennis te maken met de mama die voor hun staat, trekken ze hun conclusies,” vertelt Makemin. “In mijn thuisland studeerde ik aan de universiteit, maar ze moeten méér kennismaken om dit te ontdekken.”
Omdat leerkrachten niet verder vroegen, ontstond er een kloof. Met de tijd is het goedgekomen. Makemin liep stage bij de brugfiguren van Wevelgem, en kwam zo nauwer in contact met de school van haar kinderen. “De directie zag mijn inzet. Op vraag van hen zit ik nu zelfs in de schoolraad,” zegt Makemin. “Het is een grote stap geweest, van elkaar niet kennen, naar elkaar kennen en deze kansen krijgen.”
“Het is een meerwaarde dat je kind meerdere talen spreekt. Meertaligheid is een voordeel.”
Wanneer ik Makemin vraag naar de thema’s die het vaakst aan bod komen, spreekt ze over meertaligheid. Het blijkt een dilemma te zijn voor ouders: moeten ze hun moedertaal blijven spreken met hun kinderen, of spreken ze best Nederlands?
“Soms denken mama’s dat het een goed idee is om Nederlands te spreken met hun kinderen, zodat ze kunnen oefenen,” zegt Makemin. “Maar wanneer ze zelf nog in hun leerproces zitten, beseffen ze niet dat ze hun eigen fouten mogelijk doorgeven. Op die manier is het geen leerrijke ervaring voor het kind. Kinderen denken dat wat mat mama zegt juist is.”
Thuis pakt Makemin het anders aan. Ze zegt iets eerst in het Nederlands, en vervolgens herhaalt ze het in het Malinke. “Zo leggen ze de link, en leren ze bij,” zegt Makemin. “Het is niet evident voor kinderen om twee talen tegelijk te leren, maar in de toekomst kan het hun kracht zijn. Meertaligheid is een meerwaarde.”
De school kaart het belang van Nederlandse taalbeheersing aan, maar tegelijkertijd willen ouders hun eigen taal blijven spreken. Hierdoor ontstaat er een spanningsveld. “Uiteindelijk draait het om het welbevinden van het kind,” zegt Makemin. “Als Onderwijsambassadeur leg ik de meerwaarde én de nadelen uit, en laat ik de ouders de keuze. Mijn taak is het doorgeven van informatie, kritisch zijn, en stilstaan bij beide kanten.”
“Het onderwijssysteem is ingewikkeld, zowel voor nieuwkomers als voor Belgen.“
Een ander thema dat vaak aan bod komt, is studiekeuze. Makemin’s tweede zoon zit nu in het tweede jaar van het secundair onderwijs. Hij moet beslissen welke richting hij volgend jaar wil volgen. Hij wil zelf informatie opzoeken, maar wegens de complexe termen is dit niet eenvoudig.
“Het is een andere wereld, en een totaal ander onderwijssysteem,” zegt Makemin. “De gebruikte termen zijn vaak ontoegankelijk, zelfs voor Belgen. Dankzij FMDO heb ik meer kennis waarmee ik hem kan ondersteunen. Voor mensen die geen kennis hebben over het onderwijssysteem en nieuwkomer zijn, is het een uitdaging.”
Makemin legt uit dat wanneer informatie duidelijker is, ouders zelf op zoek kunnen gaan, en geïnformeerde beslissingen kunnen nemen. “Organisaties doen veel inspanningen om informatie bij ouders te krijgen,” zegt Makemin. “Daarnaast mag de school het eenvoudiger maken, zodat niet alles afhangt van de organisaties.”
“Ik probeer de visie van de school mee te geven aan de ouders, en de visie van het gezin mee te geven aan de school.”
Wanneer ik Makemin vraag welke vraag haar is bijgebleven, vertelt ze over religie. Hierbij gaat het om kinderen met hoofddoek die van de school geen hoofddoek mogen dragen, of een badpak moeten dragen tijdens de zwemles. Dit zorgt voor moeilijkheden.
“Het is een dilemma tussen het eigen geloof en integreren waar je nu woont,” vertelt Makemin. “Ik probeer de visie van de school mee te geven aan de ouders, en het geloof van het gezin mee te geven aan de school. Zo ontstaat er begrip. Wat voor de ene vanzelfsprekend is, is niet vanzelfsprekend voor de andere.”
Makemin geeft aan dat nieuwkomers snel conclusies trekken en denken dat anderen hen niet aanvaarden door hun huidskleur. Hoewel dit in veel gevallen zeker gebeurt, is het niet altijd zo. “Het gebeurt niet per se vanuit racisme,” legt Makemin uit. “Scholen vertrekken vaak vanuit neutraliteit, maar ik ben van mening dat neutraliteit niet bestaat. Het gaat erom de twee werelden samen te brengen, met meer ruimte voor diversiteit. Ook diversiteit is een meerwaarde, geen beperking.”
“Wanneer je ervaringen van andere ouders hoort, besef je dat je niet alleen bent.”
Makemin zet zich met passie en gedrevenheid in voor Onderwijsambassadeurs, en ze krijgt er een heleboel voldoening voor terug. Ze beschrijft de sessies als leerrijk en emotioneel, waarbij je aan zelfreflectie doet en stilstaat bij vragen die je als mama ook raken, of waarin je je herkent.
“Het is mooi om ervaringen van andere ouders te horen, want dan besef je dat je niet alleen bent,” zegt Makemin.” “Elkaar vinden in je verhalen, en erkenning en herkenbaarheid krijgen en geven, daar ligt de kracht.”
Wanneer deelnemers eigen ervaringen delen, krijgen Onderwijsambassadeurs hier meer informatie door. “We ontdekken terugkerende thema’s en vragen, waar we verder mee aan de slag kunnen. We stellen het spel bij door vragen toe te voegen, en op die manier verruimen we de gespreksonderwerpen.”
Het project Onderwijsambassadeurs biedt naast informatie een context waarin nieuwkomers een netwerk opbouwen. “We willen dat de ouders weten dat we er voor hen zijn, dat het om hen gaat,” zegt Makemin. “Vaak zijn het ouders met een beperkt netwerk, en tijdens de sessies kunnen ze nieuwe mensen leren kennen en zelfs nieuwe vriendschappen sluiten.”
“FMDO brengt écht verandering in het leven van mensen.”
De socioculturele sector staat enorm onder druk. Ook FMDO-projecten krijgen te maken met subsidiestops of subsidies die beperkt zijn in de tijd. Hier komt onzekerheid bij kijken, waar Makemin bij stilstaat.
“Wanneer projecten stoppen, werkt dit demotiverend,” zegt Makemin. “Voor nieuwkomers is FMDO een houvast. Ik hoop dat het project Onderwijsambassadeurs blijft. Nieuwkomers vinden het moeilijker om vertrouwen te hebben in nieuwe projecten, omdat ze denken dat die zullen stoppen.”
Naar het einde van het gesprek toe, wil Makemin benadrukken wat FMDO voor haar betekend heeft, en blijft betekenen. “FMDO doet een concrete en betekenisvolle job. Ze brengen écht verandering in het leven van mensen. FMDO ziet het misschien niet, maar ze hebben vele levens veranderd. Ze brengen onze talenten naar boven, en moedigen ons aan om in onszelf te geloven.”
*FMDO vzw (Federatie Mondiale en Democratische Organisaties) verbindt en versterkt mensen in deze diverse samenleving en doet dat met sociaal-culturele verenigingen van mensen met een migratieachtergrond en gedreven vrijwilligers die het hart van FMDO vormen. www.fmdo.be.
**Onderwijsambassadeurs zijn enthousiaste vrijwilligers met een migratieachtergrond. Ze geven hun kennis en ervaring over onderwijs in Vlaanderen in hun eigen taal door aan anderstalige ouders. Lees meer op www.fmdo.be/onderwijsambassadeurs
***Team Up bestaat uit vrijwilligers met stevige kennis in een bepaalde sector. Ze helpen mensen met een migratieachtergrond in de zoektocht naar werk. Meer informatie lees je op www.fmdo.be/team-up
Tekst en interview door FMDO-stagiaire Aerin Thijs
Foto door Femke den Hollander