Toen de Taliban in 2021 de Amerikaanse universiteit in Kabul binnenvielen, ontsnapte de toen 22-jarige Musab Miakhyl ternauwernood aan de dood. Bij de brutale inval kwamen meerdere van zijn medestudenten om het leven. Hij zelf kon samen met enkele van zijn vrienden wegvluchten nadat de Taliban zich met mortierinslagen in de zijgevel toegang verschaften tot het universiteitsgebouw. Vandaag oefent de ambitieuze bachelor in de economie het spreken en schrijven van het Nederlands. “Mijn kennis en scholing zouden veel beter benut kunnen worden als de wetgeving op dat vlak soepeler zou zijn voor mensen van buiten de Europese gemeenschap. Ook België zou daarbij winnen.”
Toen Musab twee jaar was, verhuisde zijn gezin met acht dochters en een zoon vanuit het Oosten van Afghanistan naar de hoofdstad Kabul, waar vader Miakhyl een bloeiende aannemerszaak uitbouwde. “Mijn zussen en ik hebben een vrije opvoeding gekregen en elk van ons werd aangemoedigd om te studeren,” vertelt Musab. “Vier van mijn zussen hebben hogere studies gedaan, en eentje werkt als wetenschapper in het Verenigd Koninkrijk. Ik werd verwend door mijn zussen en ouders. Als enige jongen genoot ik heel wat privileges.”
Ze hadden een goed leven, tot het op zijn kop gezet werd toen de Taliban in 2021 Kabul binnenvielen. “De Taliban maakten een bloedig einde aan onze vrijheid en dromen. Ikzelf was op dat moment in acuut gevaar. Destijds studeerde ik af aan de Amerikaanse universiteit en het behoeft weinig uitleg dat dit instituut een van de doelwitten was voor de Taliban. Ze gingen ervan uit dat iedereen die daar studeerde door de Amerikanen gehersenspoeld was, en dus moest verdwijnen.”
“De Taliban profiteerde van de ongeletterdheid bij veel ouders.”
“Hoe de Taliban zoveel macht en invloed heeft kunnen verwerven? De ongeletterdheid in Afghanistan blijft hoog, wat onder meer betekent dat veel van de ouders hun school lopende kinderen amper of niet kunnen bevragen over wat ze op school geleerd hebben. Religieuze extremisten hebben hiervan geprofiteerd om heel wat jongens met verkeerde ideeën op te voeden. Sommigen onder hen werden terug op het goede pad gebracht, anderen sloten zich aan bij strijders. Veel van die strijders waren jongens van amper twintig jaar die een gesofisticeerd wapen in handen geduwd kregen zonder dat ze zelf wisten hoe het te gebruiken. Veel van die strijders zijn ook helemaal niet grootgebracht als gelovige moslims; zij weten niet eens hoe te bidden.”
“In Pakistan stond mijn leven jarenlang on hold.”
“Na die aanval op onze universiteit ben ik samen met een vriend gevlucht naar Pakistan. Zonder de hulp van Artsen zonder Grenzen zou ons dat niet gelukt zijn; vele duizenden stonden letterlijk aan de grensovergangen aan te schuiven. Er heerste grote chaos. In Pakistan konden we tijdelijk schuilen, maar niet veel meer dan dat. We hadden er letterlijk geen toekomst. Dankzij het geld dat ik zelf gespaard had en de financiële steun van mijn vader kon ik er materieel overleven. Maar dat was het ook. Mijn leven stond er meerdere jaren on hold. Ik bleef er tot 2023. Mijn visum was verlopen en kon niet meer verlengd worden. Pakistan stuurde meer en meer mensen terug de grens over, dus liep ik eveneens het acute gevaar te moeten terugkeren. Op dat moment heb ik mijn vader gebeld en heeft hij ervoor gezorgd dat ik samen met een groep mensen naar het Westen kon vluchten. Mijn vader betaalde voor die reis.
Onze veiligheid in Pakistan was relatief. Zeker in de grensstreek met Afghanistan is de Taliban tot op vandaag nog heel actief op zoek naar mensen die het regime ontvlucht zijn.”
“Neen, ik stap niet op een gammel bootje naar Engeland.”
Dat Musab in Oostende terechtkwam, was geen toeval. “Ik heb twee neven die al enkele jaren ervoor naar Oostende waren afgezakt en het hier goed stellen. Ik wou niet op een plek terechtkomen waar ik op mijn eentje zou zijn. De steun van familie en vrienden is heel belangrijk voor mij. Mijn neven hebben zich over mij ontfermd, ik bel dagelijks met het thuisfront. Kwestie van in verbinding te blijven, van elkaar te steunen, door dik en dun. Het liefst van al was ik naar het Verenigd Koninkrijk getrokken, waar twee van mijn zussen wonen met hun gezin. Maar dat bleek onmogelijk. Ik ben gevlucht om niet vermoord te worden. Dus zal ik hier mijn leven niet opnieuw op het spel zetten door in een gammel bootje de zee over te steken. Oostende is voor mij de op een na beste keuze. Ik ben hier ’s nachts toegekomen en belde een van mijn neven op. We reisden in een groep van zo’n dertig mensen en we kwamen helemaal over land, we doorkruisten vele landen. Grote delen van deze bijna twee maanden lange reis legde ik te voet af, andere stukken gingen per jeep of op de bus. Het was een harde tijd, ik raakte gewond, verloor mijn bagage en kon me dagenlang niet wassen. Eenmaal in Europa spatte de groep uit elkaar. Ieder ging zijn eigen weg, zocht ergens iemand op die hij kende. De eerste dagen in Oostende ben ik bekomen van die helse reis. Ik sliep veel, liet m’n baard scheren en bracht tijd door met mijn beide neven.”
“Ik realiseer me stap voor stap het leven waarvan ik ooit droomde.”
“De verwachtingen die ik had toen ik naar hier vluchtte, zijn overeind gebleven. In de eerste plaats hoopte ik op een vredevol leven. Mij niet elke keer dat ik de deur uit ga te moeten afvragen of ik ’s avonds nog thuis zal terugkeren. Hier maak ik ’s avonds lange wandelingen langs de zee; in alle rust. Er zijn wel meer mensen uit verre streken op de wandel ’s nachts. Hier hoeven we niet bang te zijn ontvoerd te worden, of in elkaar geslagen, beroofd of vermoord. Hier realiseer ik stap voor stap het leven waarvan ik droomde: mijn opleiding voltooien, een goede job vinden en wie weet een gezin stichten. Vandaag ben ik erkend vluchteling, ik heb een vreemdelingenkaart met rijksregisternummer. Ik werk als vrijwilliger bij FMDO* (als verteller bij Verhalen in Alle Talen** en als Onderwijsambassadeur*** in Oostende) en begin september startte ik de taalopleiding NT2 bij Scala. Afgelopen zomer heb ik elke vrijdag Nederlands geoefend samen met Martine van Samen Divers.”
“Hoop is het enige wat rest als je al de rest bent kwijtgespeeld.”
“In het kader van een grootschalige studie vanuit de Vrije Universiteit Brussel interviewde ik de afgelopen periode heel wat vluchtelingen in Oostende en omstreken. In die bevraging wordt gepeild naar de noden van vluchtelingen. Waar dromen ze van, hoe bouwen ze hun leven op? Wat zijn de voordelen van studeren en werken? Opvallende vaststelling is dat veel vluchtelingen hier willen studeren; heel wat onder hen kampen met problemen op het vlak van diplomagelijkschakeling. Mede dankzij dat onderzoek laat de VUB nu ook vluchtelingen toe tot hun opleidingen. Ik ken nogal wat hoogopgeleiden die als arbeider aan de slag zijn in fabrieken, die poetsen en noodgedwongen andere dingen doen omdat hun diploma niet erkend wordt. Zelf heb ik het geluk dat mijn diploma als bachelor in de toegepaste economie ondertussen wel erkend werd. Ik weiger koppig om onder mijn kwalificatieniveau te werken omdat ik al te vaak gezien heb dat mensen die dat doen de moed opgeven om later opnieuw te gaan studeren, en hun leven lang blijven hangen in een job onder hun niveau. De keuze die ik maak is niet de makkelijke weg. Ik moet mezelf veel materiële dingen ontzeggen maar ik ben ervan overtuigd dat ik over enkele jaren heel blij zal zijn dat ik deze lastige keuze gemaakt heb. De moeilijkste uitdaging voor mij is het vinden van een geschikte woning. Bij verhuurders staan wij als migranten niet op de voorste rij; dat ondervind ik wekelijks. Maar ik probeer elke dag opnieuw om hoopvol te blijven en positief. Hoop is het enige wat rest als we al de rest kwijt zijn.”
“Wat België gemeen heeft met Afghanistan? In allebei de landen zijn er twee officiële landstalen. In Afghanistan worden het Farsi en Pastjoe kriskras doorheen het land gesproken. Afghanistan is 21 keer groter dan ons kleine landje.” Musab is dan ook tweetalig in eigen land, daarnaast spreekt hij Engels, Arabisch en leert hij elke dag wat nieuwe woordjes Nederlands wat onder de knie te krijgen.
*FMDO vzw (Federatie Mondiale en Democratische Organisaties) verbindt en versterkt mensen in deze diverse samenleving en doet dat met sociaal-culturele verenigingen van mensen met een migratieachtergrond en gedreven vrijwilligers die het hart van FMDO vormen. www.fmdo.be.
**Verhalen in Alle Talen is het voorleesproject van FMDO, met vrijwilligers die graag verhalen voorlezen aan kinderen, in hun moedertaal. Alle info op https://www.fmdo.be/verhalen-in-alle-talen/
***Onderwijsambassadeurs is een project waarbij enthousiaste vrijwilligers met migratieachtergrond hun kennis en ervaring over onderwijs in Vlaanderen in hun eigen taal doorgeven aan anderstalige ouders. Lees meer via https://www.fmdo.be/onderwijsambassadeurs/
Tekst: Eindredactie door Aerin Thijs en interview door Bruno Weyns
Foto’s: Femke den Hollander